Η Λύρα, το Pride και η ομοκοσμικότητα

Μέσα στη ζάλη της εξεταστικής, μία φοιτήτρια στην Κρήτη αποφάσισε να ανεβάσει ένα βίντεο, σχολιάζοντας συνθήματα και φρασεολογίες από την πορεία του τοπικού Pride. Στο βίντεο εγείρει θεμιτές επιφυλάξεις για θέματα όπως:

• η χρήση λεκτικής βίας από τους διαδηλωτές («κλωτσιές με δωδεκάποντο να βάλετε μυαλό»),
• η νεολογική χρήση του ουδέτερου ως συμπεριληπτικού τύπου («όλ@ εκείν@»)
• και κυρίως η προκλητική αναφορά στο πρόσωπο της Παναγίας μας («την σεξουαλικότητα κανένα δεν κρίνω, ούτε και της Παναγιάς που το έκανε με κρίνο»).

Παρ’ όλα αυτά, η φοιτήτρια ήταν γενικά προσεκτική στον λόγο της και σε κανένα σημείο δεν έθιξε τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου κάποιου/κάποιας/κάποιου.

Θα ήταν απλά Κυριακή λοιπόν, αν ορισμένοι δεν το έκαναν βάιραλ, κατηγορώντας την για “ομοφοβικό παραλήρημα”. Το βίντεο συγκέντρωσε μέσα σε μία εβδομάδα πάνω από τρία εκατομμύρια προβολές, με χιλιάδες stitches και βίντεο να το σχολιάζουν, χωρίς πάντα το ίδιο επίπεδο ευπρέπειας. Και κάπως έτσι έγινε το talk της μικρής μας πόλης.

Σύντομα το θέμα πήρε και θεσμική έκταση με την Επιτροπή Ισότητας Φύλων του Πανεπιστημίου Κρήτης και τον Σύλλογο Διδασκόντων της Σχολής να τηρούν σχετικά ισορροπημένη στάση και να καλούν σε δημοκρατικό διάλογο και αμοιβαίο σεβασμό.

Αφορμή για το παρόν κείμενο αποτελεί όμως η προχθεσινή ανάρτηση του τοπικού Pride με το ερώτημα “Τελικά η θρησκεία είναι η αιτία ή η αφορμή;”. Εκεί οι διοργανωτές ομολογούν την εργαλειοποίηση της θρησκευτικής πρόκλησης στο όνομα των πολιτικών διεκδικήσεων. Υποστηρίζουν βέβαια ότι “συνθήματα που εμπεριέχουν θρησκευτική θεματολογία δεν αντιτίθεται σε οποιαδήποτε μορφή πίστης”, αλλά αμέσως προσθέτουν ότι “στοχεύουν να αναδείξουν τον ρόλο της εκκλησίας στην καταπίεσή μας” και απαριθμούν μία σειρά από λόγους για να το στηρίξουν.

Είναι σίγουρα θετικό ότι η ανάρτηση αποδοκιμάζει την προσωπική στοχοποίηση: «Αυτή η συζήτηση δεν αρμόζει να γίνεται με όρους απομόνωσης μεμονωμένων ατόμων (το λεγόμενο cancel culture), αλλά ως κοινωνικό ζήτημα με συστημικές προεκτάσεις».

Όχι στην ομοκοσμικότητα

Από την πλευρά μας θέλουμε να ξεκαθαρίσουμε ότι η χρήση της πρόκλησης της κοινωνίας, με θρησκευτικά, εθνικά ή άλλα συλλογικά κριτήρια, δεν δικαιολογείται. Συνθήματα όπως τα παραπάνω ή το πασίγνωστο “στο διάολο η οικογένεια, στο διάολο κι η πατρίς, η Ελλάδα να πεθάνει, να ζήσουμε εμείς” πέρα από την ελευθεριακή τους προέλευση, προδίδουν και μια βαθιά αντιπαλότητα που δεν αρμόζει σε ανθρώπους που ευαγγελίζονται “την αγάπη και τη συμπερίληψη”.

Με τα θρησκευτικά συνθήματα και τη ρητορική τους υπεράσπιση, το τοπικό Pride επιβεβαιώνει ότι βλέπει την Εκκλησία μονόπλευρα ως κάτι ξένο με το οποίο σπεύδει να αντιπαρατεθεί πολιτικά, και όχι ως τον φορέα της πίστης που ενστερνίζεται η πλειοψηφία (απόλυτη ή σχετική, δεν έχει και τόση σημασία) της ελληνικής ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας.

Οι ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις και συλλογικότητες βάσης δεν είναι ανάγκη να γνωρίζουν από ψυχολογία της θρησκείας, για να αντιληφθούν ότι η προκλητική εργαλειοποίηση των ιερών προσώπων αναπαράγει αρνητικά στερεότυπα για τους πιστούς και συνιστά ψυχολογική βία εναντίον μιας ολόκληρης ομάδας προσώπων εντός της Κοινότητας.

Ακόμη, θα έπρεπε να αντιλαμβάνονται ότι αυτού του είδους η πρόκληση, όταν κοινοποιείται σε εκατομμύρια ανθρώπους, είναι μάλλον αντιπαραγωγική, καθώς διεγείρει και πολλαπλασιάζει τις αντι-ΛΟΑΤΚΙ προκαταλήψεις που υποτίθεται ότι θέλουν να καταπολεμήσουν. Γιατί, κακά τα ψέματα, όσο κι αν κάποιοι ζουν σε ιδεολογικές ή αλγοριθμικές φούσκες, είναι ακριβώς αυτή η χρήση θρησκευτικών συνθημάτων που πρόσβαλε χιλιάδες ανθρώπους και τους έκανε να βγουν, να υπερασπιστούν τις απόψεις της φοιτήτριας και, ορισμένοι, να τσουβαλιάσουν όλους τους ομοφυλόφιλους ως άθεους και προκλητικούς.

Παρόμοιο τσουβάλιασμα όμως κάνουν και οι ίδιες οι ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις. Και αυτό ίσως εξηγεί την ομοκοσμικότητα ¹(homosecularism: η τάση του κυρίαρχου ΛΟΑΤΚΙ ακτιβισμού να υιοθετεί μια κοσμική οπτική ως αυτονόητη και κανονιστική βάση, εξισώνοντας έτσι την απελευθέρωση από τη σεξουαλική καταπίεση με την απελευθέρωση από τη θρησκεία και αντιμετωπίζοντας τη θρησκεία ως δομικά εχθρική προς τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα) που διαπνέει τις δράσεις και τις διακηρύξεις τους και τις κάνει να ξεχνούν πως ανάμεσά τους και στην ευρύτερη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα υπάρχει μια μεγάλη πλειοψηφία ανθρώπων που εξακολουθούν να πιστεύουν στον Χριστό και αισθάνονται μια ιδιαίτερη σύνδεση με τα ιερά πρόσωπα της Ορθοδοξίας. Είναι αυτή η ΛΟΑΤΚΙ πλειοψηφία που η κυρίαρχη queer κοσμικότητα καταλήγει να της κάνει othering, να την αποξενώνει και να την αποκλείει από τους χώρους δράσης, θέτοντας ως προαπαιτούμενο τη σιωπή ή την ανοιχτή αντιπαλότητα προς την Εκκλησία.

Όπως επισήμανε ο Καθηγητής της Κοινωνιολογίας Marian Burchardt, η ομοκοσμικότητα είναι τόσο τυφλή που καταλήγει να εκλαμβάνει

“την Εκκλησία ως το μόνο αληθινό εχθρό, καθώς στα μάτια των ακτιβιστών, οι συντηρητικοί πολιτικοί είναι συνήθως τακτικοί ομοφοβικοί, που προωθούν το αντικουήρ συναίθημα για εκλογικούς μόνο λόγους. Η ομοφοβία επομένως τοποθετείται πέρα από την κοσμική κοινωνία στον χώρο του [Χριστιανικού] δόγματος και της ιεραρχίας“.

Αναπόφευκτα κάτω από αυτό το πρίσμα οι θρησκευόμενοι ΛΟΑΤΚΙ

“αντιμετωπίζονται με έλλειψη κατανόησης και υποβάλλονται σε αμφίθυμες κρίσεις. Οι Χριστιανοί ομοφυλόφιλοι είναι μέρος ενός θεσμού που είναι διακηρυγμένος εχθρός και έτσι τοποθετούνται στην άλλη άκρη των χαρακωμάτων της queer πολιτικής” ²Burchardt, M. (2022). Contesting queer secularity: The spiritual and the sexual after secularization. New Diversities, 24(2), 89-102..

Οι ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις, τόσο οι ελευθεριακές όσο και οι καπιταλιστικές (το σύγχρονο cancel culture άλλωστε είναι μια κατεξοχήν καπιταλιστική διεργασία), πρέπει να αντιληφθούν ότι η συνεχιζόμενη επιβολή μιας ομοκοσμικής οπτικής, που αποκλείει και προσβάλλει τους θρησκευόμενους ομοφυλόφιλους, δεν εξυπηρετεί ούτε τους σκοπούς της συμπερίληψης ούτε και την ευημερία των ομοφυλόφιλων προσώπων. Πόσο μάλλον όταν επιστημονικά τεκμηριώνεται η προστατευτκή λειτουργία της προσωπικής θρησκευτικής πίστης για τους ομοφυλόφιλους πιστούς.

Ζούμε πλέον σε μια μετακοσμική εποχή, όπου κανένας δεν πρέπει να νιώθει αναγκασμένος να κρύβει την θρησκευτική του πίστη ή να βιώνει ρατσισμό για αυτήν. Είναι λοιπόν καιρός για τους ΛΟΑΤΚΙ ακτιβιστές να πάψουν να οργανώνουν τις δράσεις τους μέσα απ’ το πρίσμα της queer κοσμικότητας. Είναι καιρός να αποδεχτούν ότι τα θρησκευτικά συνθήματα και οι αντιχριστιανικές προβοκάτσιες προσβάλλουν πρώτα-πρώτα τη μεγάλη πλειονότητα των ΛΟΑΤΚΙ προσώπων.

Ο Χριστός, η Παναγία και όλα τα ιερά πρόσωπα πρέπει να μείνουν για πάντα έξω από τις συνθηματολογίες του ΛΟΑΤΚΙ ακτιβισμού. Αν βέβαια οι ακτιβιστές στοχεύουν να υπερασπιστούν τα συναισθήματά μας. Γιατί ο Χριστός και η Παναγία εξακολουθούν να είναι τα πιο αγαπημένα πρόσωπα των ομοφυλόφιλων στην Ελλάδα.

Cover: Adobe Stock/SARATSTOCK

Σημειώσεις και αναφορές

• 1
  (homosecularism: η τάση του κυρίαρχου ΛΟΑΤΚΙ ακτιβισμού να υιοθετεί μια κοσμική οπτική ως αυτονόητη και κανονιστική βάση, εξισώνοντας έτσι την απελευθέρωση από τη σεξουαλική καταπίεση με την απελευθέρωση από τη θρησκεία και αντιμετωπίζοντας τη θρησκεία ως δομικά εχθρική προς τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα)
• 2
  Burchardt, M. (2022). Contesting queer secularity: The spiritual and the sexual after secularization. New Diversities, 24(2), 89-102.