Μια ζωή χωρίς σενάριο

“Κοίτα να βρεις καμιά κοπέλα”, “εσύ πότε θα παντρευτείς;”, “θέλω να δω εγγονάκια”, “πρέπει να κάνεις οικογένεια”. Τα έχουμε ακούσει όλοι λίγο-πολύ.

Οι περισσότεροι γύρω μας ακολουθούν αυτό το γνώριμο σενάριο, σχεδόν χωρίς να το καταλάβουν: σχολείο, σπουδές, δουλειά, σχέση, γάμος, παιδιά, εγγόνια. Ένα σενάριο τόσο αυτονόητο, που σπάνια το βλέπουμε ως επιλογή. Απλά το ζούμε αφού «έτσι είναι η ζωή».

Κάπου γύρω στα τριάντα, όμως, κάποιοι καταλαβαίνουν πως το δικό τους έργο δεν ακολουθεί αυτό το σενάριο. Μεταξύ αυτών και πολλοί ομοφυλόφιλοι.

Και τότε έρχεται η ερώτηση: Τι κάνω τώρα με μια ζωή χωρίς σενάριο;

Το ρολόι που δεν χτυπάει το ίδιο για όλους

Η ψυχολογία έχει ένα όνομα για αυτό: Το «κοινωνικό ρολόι» είναι το αόρατο χρονοδιάγραμμα που όλοι κουβαλάμε μέσα μας και με αυτό κρίνουμε αν είμαστε «στην ώρα μας» ή «έχουμε ξεμείνει».¹Neugarten, B. L. (1974). Age norms, age constraints, and adult socialization. American Journal of Sociology, 79(4), 753-762. Στα είκοσι πρέπει να τελειώσεις τις σπουδές. Στα τριάντα να έχεις σταθεροποιηθεί. Στα σαράντα να μεγαλώνεις παιδιά. Στα εξήντα να χαίρεσαι εγγόνια.

Όταν αυτό το ρολόι χτυπάει κι εσύ δεν έχεις τίποτα από όλα αυτά, τότε αρχίζεις να ανησυχείς, να φοβάσαι. Κι αυτή η ανησυχία δεν είναι γογγυσμός ούτε αδυναμία πίστης.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Gallup, το 45% όλων των ενηλίκων είναι παντρεμένοι με άτομο διαφορετικού φύλου. Αντίθετα, μόλις το 8% των ΛΟΑΤΚΙ+ έχει παντρευτεί με άτομο του ίδιου φύλου και ακόμη ένα 6% συζεί με ομόφυλο σύντροφο. Την ίδια στιγμή, οι ΛΟΑΤΚΙ+ που έχουν επιλέξει να παντρευτούν ή να συζούν με άτομο διαφορετικού φύλου είναι περισσότεροι (11% και 11,5% αντίστοιχα). Αλλά η πλειοψηφία, το 51% των ΛΟΑΤΚΙ+ είναι άγαμοι και δεν έχουν παντρευτεί ποτέ. Ζουν δηλαδή έξω από το κοινωνικό σενάριο. Επομένως για τους ομοφυλόφιλους δεν είναι η εξαίρεση αλλά ο κανόνας να μην παντρεύονται.

Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο βασικό. Πολλοί γκέι άντρες φτάνοντας στη μέση ηλικία νιώθουν αποπροσανατολισμένοι. ²Kertzner, R. M. (2001). The adult life course and homosexual identity in midlife gay men. Annual Review of Sex Research, 12, 75-92· Harry, J. (1993), όπως αναφέρεται στο Kertzner, R. M. (2007). Developmental issues in lesbian and gay adulthood. Δεν είναι πατέρες εφήβων, δεν είναι παππούδες, δεν έχουν τα σημεία αναφοράς που προσφέρουν σε άλλους την αίσθηση πως στέκονται κάπου συγκεκριμένα στη ζωή τους. Τα συγκεκριμένα γκέι ορόσημα, όπως το coming out, έχουν γίνει συνήθως σε μικρότερες ηλικίες και το σενάριο μοιάζει να τελειώνει κάπου στα εικοσιπέντε, αφήνοντας τα υπόλοιπα χρόνια σαν αχαρτογράφητη γη.

Το κοινωνικό στίγμα και η ηλικία

Πολλοί, βλέποντάς έναν άγαμο στα σαράντα, θα σκεφτούν αυτόματα ότι κάτι του λείπει. Ότι κάπου κόλλησε και δεν ωρίμασε ποτέ πραγματικά. Ότι είναι δυστυχισμένος, αφού κανείς δεν διαλέγει αυτή τη ζωή οικειοθελώς. Ότι απλώς περιμένει παθητικά κάτι που δεν θα έρθει ποτέ.

Και το χειρότερο είναι ότι όλα αυτά περνούν κι απ’ το δικό μας μυαλό. Αλλά ας μη κρυβόμαστε. Δεν είναι πάντα εύκολο, να βλέπεις φίλους σου να παντρεύονται, να βαφτίζουν παιδιά, να χτίζουν οικογένειες, ενώ εσύ συνεχίζεις μια ζωή που ο κόσμος δεν κατανοεί. Η μοναξιά είναι υπαρκτός κίνδυνος ³Kim, H.-J., & Fredriksen-Goldsen, K. I. (2016). Living arrangement and loneliness among lesbian, gay, and bisexual older adults. The Gerontologist, 56(3), 548-558., ειδικά όσο περνούν τα χρόνια και οι φίλοι προχωράνε ο ένας μετά τον άλλον στην επόμενη πίστα.

Όπως το τραγουδάει ο Δημήτρης Σαμόλης:

Οι κολλητοί μας θα παντρεύονται και θα γεννάνε
κι από τα πάρτι τους εμείς πιο μόνοι θα γυρνάμε.

Για τις γυναίκες μπορεί να είναι ακόμη πιο δύσκολο, ειδικά όταν συνοδεύεται με την απουσία παιδιών, αφού η κοινωνική πίεση για την τεκνογονία είναι πιο μεγάλη απέναντι στις γυναίκες.

Αλλά και για τους άντρες δεν είναι εύκολο. Η γκέι κοινότητα λατρεύει τη νεανική ομορφιά, κάτι που στα σαράντα απλώς εξανεμίζεται. Έτσι, ο κόσμος που κάποτε σε έκανε να νιώθεις ποθητός, τώρα σε κάνει να νιώθεις αόρατος. ⁴Wight, R. G., LeBlanc, A. J., de Vries, B., & Detels, R. (2015). Internalized gay ageism, mattering, and depressive symptoms among midlife and older gay-identified men. Social Science & Medicine, 147, 200-208.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να προσποιούμαστε ότι δεν πονάει.

Όμως, ας μη φοβόμαστε. Η ψυχική ευεξία των ομοφυλόφιλων δεν δυσκολεύει με την ηλικία. Οι μεγαλύτεροι τείνουν να νιώθουν κοινωνικά πιο συνδεδεμένοι από τους νεότερους και η ηλικία δεν συνοδεύεται από κατάθλιψη. ⁵Kertzner, R. M., Meyer, I. H., Frost, D. M., & Stirratt, M. J. (2009). Social and psychological well-being in lesbians, gay men, and bisexuals: The effects of race, gender, age, and sexual identity. American Journal of Orthopsychiatry, 79(4), 500-510. Τα σαράντα λοιπόν δεν είναι το τέλος. Μπορεί, αντίθετα, να είναι η αρχή μιας πιο σταθερής εποχής.

Τα σενάρια που γράφουμε εμείς

Εμάς δεν μας δώσανε το έτοιμο σενάριο, γραμμένο ήδη από κάποιους άλλους. Και ευτυχώς! Μα η ζωή μας δεν χρειάζεται να είναι άδεια. Μπορούμε να τη γεμίσουμε με ένα σωρό όμορφες ιστορίες.

• Έξι στους 10 ΛΟΑΤΚΙ μέσης ηλικίας την γεμίζουν με φιλίες που κρατούν χρόνια και είναι βαθύτερες από πολλούς γάμους. ⁶MetLife Mature Market Institute, & American Society on Aging. (2010). Still Out, Still Aging: The MetLife Study of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Baby Boomers. MetLife Mature Market Institute.
• Άλλοι τη γεμίζουν με πνευματικά παιδιά, ανθρώπους που καθοδηγούν, στηρίζουν και βοηθούν να βρουν τον δρόμο τους.
• Άλλοι με μια εκκλησιαστική οικογένεια που θα τους κάνει να νιώθουν ευπρόσδεκτοι, όπως τρεις στους 10 ΛΟΑΤΚΙ μεσήλικες. ⁷Lampe, N., Barbee, H., Tran, N., & McKay, T. (2023). Faith, social support, and end-of-life care preparation among LGBTQ+ older adults. Innovation in Aging, 7(Suppl 1), 1363.
• Κι άλλοι με έργα, δημιουργία, προσφορά που θα αφήσει ίχνη και πέρα από αυτούς.

Αυτά δεν είναι “υποκατάστατα”. Είναι το δικό μας σενάριο που το γράφουμε μέρα τη μέρα με τις επιλογές μας. Και με πρώτη επιλογή: να μη μιζεριάζουμε.

Άλλωστε ο γάμος, τα παιδιά, τα εγγόνια, όλα τελειώνουν κάποια στιγμή μέσα σε αυτή τη ζωή. Ό,τι μένει αιώνιο είναι μόνο ό,τι χτίσαμε μέσα στον Χριστό. Τον Χριστό που μας υποσχέθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα:

Ας μη σκεφτεί κανείς ευνούχος ότι είναι δέντρο ξερό. Γιατί ο Κύριος λέει:

«Τους ευνούχους που τηρούν τα Σάββατά μου και εκτελούν αυτά που μ’ ευαρεστούν μένοντας πιστοί στη διαθήκη μου, 

μες στο ναό μου και στα τείχη μου θα τους δώσω μνημείο με το όνομά τους, ώστε να τους θυμούνται περισσότερο απ’ αυτούς που έχουν γιους και θυγατέρες.

Ησαΐα 56:3-5

Οπότε, αντί να θρηνούμε για ένα σενάριο που δεν ζήσαμε, μήπως είναι στιγμή να αρχίσουμε επιτέλους να γράφουμε το δικό μας;

Σημειώσεις και αναφορές

• 1
  Neugarten, B. L. (1974). Age norms, age constraints, and adult socialization. American Journal of Sociology, 79(4), 753-762. ↩︎
• 2
  Kertzner, R. M. (2001). The adult life course and homosexual identity in midlife gay men. Annual Review of Sex Research, 12, 75-92· Harry, J. (1993), όπως αναφέρεται στο Kertzner, R. M. (2007). Developmental issues in lesbian and gay adulthood. ↩︎
• 3
  Kim, H.-J., & Fredriksen-Goldsen, K. I. (2016). Living arrangement and loneliness among lesbian, gay, and bisexual older adults. The Gerontologist, 56(3), 548-558. ↩︎
• 4
  Wight, R. G., LeBlanc, A. J., de Vries, B., & Detels, R. (2015). Internalized gay ageism, mattering, and depressive symptoms among midlife and older gay-identified men. Social Science & Medicine, 147, 200-208. ↩︎
• 5
  Kertzner, R. M., Meyer, I. H., Frost, D. M., & Stirratt, M. J. (2009). Social and psychological well-being in lesbians, gay men, and bisexuals: The effects of race, gender, age, and sexual identity. American Journal of Orthopsychiatry, 79(4), 500-510. ↩︎
• 6
  MetLife Mature Market Institute, & American Society on Aging. (2010). Still Out, Still Aging: The MetLife Study of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Baby Boomers. MetLife Mature Market Institute. ↩︎
• 7
  Lampe, N., Barbee, H., Tran, N., & McKay, T. (2023). Faith, social support, and end-of-life care preparation among LGBTQ+ older adults. Innovation in Aging, 7(Suppl 1), 1363. ↩︎