Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μου όταν με ελκύει κάποιος/α;
Μόλις νιώσεις έλξη για κάποιον/α, μέσα σε ένα πέμπτο του δευτερολέπτου το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου σου «ανάβει» σαν χριστουγεννιάτικο δέντρο. Το κέντρο της επιθυμίας, γνωστό ως επικλινής πυρήνας, αρχίζει να πλημμυρίζει με ντοπαμίνη, τη βασική χημική ουσία της επιθυμίας.
Η ντοπαμίνη φωνάζει μέσα στο μυαλό σου «το θέλω!». Πλημμυρίζει το κέντρο της επιθυμίας, το ίδιο κέντρο που ενεργοποιείται όταν φας το αγαπημένο σου φαγητό ή όταν ακούσεις το αγαπημένο σου τραγούδι, και δημιουργεί αυτό το αίσθημα έλξης προς κάποιον. Όσο πιο ελκυστικό θεωρείς κάποιον, τόσο περισσότερο ενεργοποιείται το σύστημα αυτό.
Ταυτόχρονα, η αμυγδαλή του εγκεφάλου (μια μικρή δομή που επεξεργάζεται τα συναισθήματά σου) έχει την ικανότητα να ανταποκρίνεται τόσο σε ελκυστικά όσο και σε μη ελκυστικά πρόσωπα. Λειτουργεί έτσι περισσότερο ως ανιχνευτής της συναισθηματικής έντασης (love is in the air!) παρά ως ένα κουμπί «μου αρέσει».
Αλλά ο εγκέφαλός σου δεν περιορίζεται μόνο σε αυτά τα αυτόματα κυκλώματα της επιθυμίας. Υπάρχει κι ένα άλλο σύστημα, πολύ πιο εξελιγμένο, που μπορεί να πει όχι…
Τι δημιουργεί την σεξουαλική επιθυμία;
Μπορούμε να πούμε ότι όλα εξαρτώνται από τις ορμόνες που φτάνουν στον εγκέφαλό μας. Η τεστοστερόνη είναι το κλειδί, τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, που ρυθμίζει την ένταση της σεξουαλικής μας ορμής. Όσο πιο πολλή τεστοστερόνη, τόσο πιο έντονη η κάψα.
Από την άλλη, αυτό το νευροχημικό κοκτέιλ ρυθμίζεται από τη σεροτονίνη που λειτουργεί σαν το πεντάλ ενός φρένου. Δεν είναι τυχαίο πως όσοι παίρνουν χάπια για να αυξήσουν τη σεροτονίνη, εμφανίζουν πτώση του σεξουαλικού ενδιαφέροντος!
Ο εγκέφαλός μας εξισορροπεί διαρκώς αυτά τα αντίθετα συστήματα και ρυθμίζει έτσι το επίπεδο του σεξουαλικού μας ενδιαφέροντος, σαν ένα θερμοστάτη που ρυθμίζει τη θερμοκρασία.
Γιατί η σεξουαλική κορύφωση είναι τόσο δυνατή;
Ο οργασμός είναι ένα από τα πιο έντονα νευρικά γεγονότα που έχουν μετρήσει οι επιστήμονες. Φαντάσου ένα σόου πυροτεχνημάτων μέσα στον εγκέφαλο. Μαγνητικές εγκεφάλου έχουν δείξει ότι σχεδόν ολόκληρος ο εγκέφαλος ενεργοποιείται κατά τη διάρκεια της κορύφωσης: ταυτόχρονα πάνω από 80 περιοχές! Αυτές περιλαμβάνουν τα κέντρα ανταμοιβής, τις περιοχές συναισθηματικής επεξεργασίας, τον αισθητηριακό φλοιό που επεξεργάζεται αγγίγματα και αισθήσεις, ακόμα και περιοχές που εμπλέκονται στην ίδια τη συνείδηση.
Τη στιγμή του οργασμού, ο εγκέφαλός σου απελευθερώνει ένα μείγμα χημικών ουσιών, σαν μια βόμβα ευτυχίας:
- Ωκυτοκίνη. Είναι η ορμόνη της σύνδεσης ή αλλιώς η «ορμόνη της αγκαλιάς» που σε κάνει να νιώθεις συναισθηματικά κοντά σε κάποιον.
- Ενδογενή οπιοειδή. Φυσικές ουσίες του σώματος που δημιουργούν ευφορία, σαν παυσίπονα του εγκεφάλου.
- Ντοπαμίνη. Η βασική ορμόνη της ανταμοιβής.
Τα επίπεδα ωκυτοκίνης μπορεί να αυξηθούν κατά 76% στις γυναίκες και κατά 47% στους άνδρες, γεγονός που εξηγεί γιατί το σεξ μπορεί να μας δημιουργήσει συναισθηματική προσκόλληση ακόμα κι αν δεν το επιδιώκουμε. Ο εγκέφαλος σου μαθαίνει ότι «αυτό το άτομο φέρνει τεράστια ανταμοιβή», ακόμη κι όταν εσύ συνειδητά δεν το θέλεις.
Μπορούμε να πούμε όχι στην σεξουαλική επιθυμία;
Φυσικά! Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η καρδιά της ανθρώπινης ελευθερίας. Πολλά συστήματα του εγκεφάλου λειτουργούν αυτόματα. Όμως ο εγκέφαλός μας δεν είναι ακυβέρνητος. Έχει έναν CEO, που μπορεί να αποφασίσει πότε θα πατήσει το γκάζι ή το φρένο. Αυτός ο CEO είναι ο Προμετωπιαίος Φλοιός, μια περιοχή ακριβώς πίσω από το μέτωπό μας, που μας κάνει να σκεφτόμαστε και να αναλύουμε.
Ο σεξουαλικός αυτοέλεγχος είναι μια διαδικασία που λειτουργεί από τα πάνω προς τα κάτω. Οι βαθύτερες και πιο πρωτόγονες δομές του εγκεφάλου μας, που μοιραζόμαστε με τα άλλα ζώα, στέλνουν στο προμετωπιαίο φλοιό σήματα διέγερσης. Αλλά ο προμετωπιαίος φλοιός μπορεί να τα αναστείλει!
Σκέψου το σαν μια συζήτηση που γίνεται μέσα στο κεφάλι σου: Το παλιό, ενστικτώδες μέρος του μυαλού σου φωνάζει «το θέλω τώρα!», αλλά ο προμετωπιαίος φλοιός απαντάει ήρεμα και σταθερά: «Όχι τώρα. Έχουμε άλλους στόχους». Και έτσι λειτουργεί η ελεύθερη βούληση!
Από την άλλη, ο προμετωπιαίος φλοιός μπορεί να δώσει το ΟΚ (π.χ. μέσα στον γάμο) και τότε κατεβάζει ταχύτητα και ανοίγει τον δρόμο για την κορύφωση. Εκείνη τη στιγμή μειώνεται η αυτοσυνειδησία. Σαν να κλείνει το «κέντρο ελέγχου»…
Αξίζει ακόμη να σημειώσουμε ότι ο σεξουαλικός αυτοέλεγχος επιστρατεύει εξειδικευμένα νευρικά δίκτυα που διαφέρουν από τον γενικό έλεγχο των παρορμήσεων. Ο εγκέφαλός σου διαθέτει ειδικά κυκλώματα για να ρυθμίζει τις σεξουαλικές αποκρίσεις, που είναι ξεχωριστά από τα συστήματα που σε βοηθούν να αντισταθείς στο να φας ένα γλυκό ή να κοιτάξεις το κινητό σου. Αφού τα έχουμε λοιπόν, ας τα χρησιμοποιήσουμε!
Πώς μπορώ να εκπαιδεύσω τον εγκέφαλό μου στην εγκράτεια;
Ναι, μπορούμε να καλλιεργήσουμε την εγκράτεια χρησιμοποιώντας γνωστικές στρατηγικές που βελτιώνουν τη ρύθμιση της διέγερσης. Οι επιστήμονες ξεχωρίζουν δύο ιδιαίτερα αποτελεσματικές προσεγγίσεις: τη γνωστική επαναξιολόγηση και την απόσπαση της προσοχής.
#1. Γνωστική επαναξιολόγηση
Επαναξιολόγηση σημαίνει να δίνουμε μία νέα ερμηνεία στα σεξουαλικά ερεθίσματα και περιστάσεις. Έτσι αλλάζοντας τον τρόπο που τα ερμηνεύουμε, μειώνουμε τη διέγερση που μας προκαλούν.
Ένα πρακτικό παράδειγμα: Όταν βλέπεις κάποιο πολύ ελκυστικό πρόσωπο, αντί να το εξιδανικεύσεις σαν να είναι το GNTM, σκέψου το αλλιώς: «Σταμάτα! Είναι απλά ένας ακόμη άνθρωπος που παλεύει με τα δικά του προβλήματα, που έχει άσχημη αναπνοή όταν ξυπνάει, που έχει τις δικές του ανασφάλειες και ατέλειες. Η εξωτερική εμφάνιση είναι προσωρινή και δεν αξίζει να με παρασύρει». Με τον τρόπο αυτό, θα καταφέρεις να δεις τον άνθρωπο στην πραγματική του διάσταση και όχι να παρασυρθείς από μια φαντασίωση.
#2. Απόσπαση της προσοχής
Αλλά υπάρχει κι άλλος τρόπος: Να στρέψεις απλά την προσοχή σου αλλού. Αντί να εστιάσεις στο σεξουαλικό ερέθισμα, το αγνοείς εντελώς: Σκέφτεσαι κάτι άλλο, κοιτάζεις αλλού, ξεκινάς μια άλλη δραστηριότητα. Οι επιστήμονες θεωρούν πως όταν έχουμε να κάνουμε με πολύ έντονα ερεθίσματα, αυτή η μέθοδος είναι ακόμη πιο αποτελεσματική από την πρώτη.
Τα παραπάνω μπορεί να ακούγονται σαν να είναι βγαλμένα από το Γεροντικό, αλλά δεν παύουν να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένα από τη σύγχρονη νευροψυχολογία! Έρευνες δείχνουν ότι και οι δύο τεχνικές μειώνουν με επιτυχία τη διέγερση, τις φυσιολογικές αποκρίσεις (όπως η στύση) και τη νευρική ενεργοποίηση.
#Bonus: Η ενίσχυση της εργαζόμενης μνήμης
Υπάρχει και κάτι ακόμη που βοηθάει πολύ: Να εκπαιδεύσουμε την εργαζόμενη μνήμη μας. Αυτή είναι η RAM του εγκεφάλου που συγκρατεί πολλές πληροφορίες στη σκέψη ταυτόχρονα, για να μπορέσει ο προμετωπιαίος να τα επεξεργαστεί.
Πώς ακριβώς θα μας βοηθήσει αυτό;
Φαντάσου: Βλέπεις κάποιον πανέμορφο. Αν έχεις ισχυρή εργαζόμενη μνήμη, μπορείς να κρατήσεις ταυτόχρονα στο μυαλό σου σήματα από διάφορα τμήματα του εγκεφάλου:
- “Ναι, τον βρίσκω ελκυστικό”
- “Αλλά έχω επιλέξει την αγνότητα”
- “Αν δράσω παρορμητικά, θα χαλάσω τη διάθεσή μου”
- “Μπορώ να φύγω τώρα ή να αλλάξω σκέψη”
Αυτό σου δίνει τον νοητικό χώρο να επιλέξεις συνειδητά, αντί να αντιδράσεις αυτόματα λέγοντας ναι στον πειρασμό.
Αντίθετα, με μια αδύναμη εργαζόμενη μνήμη, το μυαλό σου υπερφορτώνεται. Σηκώνει μόνο τη σκέψη “τον βρίσκω ελκυστικό” και τα υπόλοιπα χάνονται. Γιατί τα πρωτόγονα κυκλώματα (όπως το κέντρο της επιθυμίας) επικρατούν πιο εύκολα!
Αυτό είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο. Έρευνες που έγιναν σε εφήβους διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν ισχυρότερη εργαζόμενη μνήμη ήταν πολύ λιγότερο παρορμητικοί σε σεξουαλικές καταστάσεις. Επειδή μπορούσαν να κρατήσουν τους στόχους τους ενεργούς τη στιγμή του πειρασμού.
Πρακτικά: Ξεκίνα να διαβάζεις, να λύνεις προβλήματα, να εξασκείς τη συγκέντρωση. Γυμνάζοντας γενικά τον εγκέφαλό μας, χτίζουμε τον νευρικό «μυ» του αυτοελέγχου, ακριβώς όπως χτίζουμε μπράτσα στο γυμναστήριο.
Το ξέρω ότι είναι πολύ πιο εύκολο να βυθιστούμε στο doomscrolling, αλλά ακόμη και 20 λεπτά συνειδητής μελέτης το πρωί μπορούν να κάνουν θαύματα για την απόδοση της εργαζόμενης μνήμης σου.
Αλλά χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια κάθε φορά! Πρέπει θεληματικά να ενεργοποιούμε τον αυτοέλεγχό μας.
Μπορούμε να είμαστε αγνοί;
Η ανθρώπινη σεξουαλικότητα είναι εξαιρετικά πολύπλοκη. Δεν είναι απλά μια λειτουργία ενστίκτου, αλλά συνδυάζει σχεδόν όλα τα νευρικά μας συστήματα, από τα αυτόματα αντανακλαστικά μέχρι την αφηρημένη σκέψη.
Η σεξουαλική έλξη ενεργοποιεί τα αρχαία κυκλώματα ανταμοιβής που μοιραζόμαστε με τα άλλα θηλαστικά. Όμως ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαθέτει ταυτόχρονα τα συστήματα ελέγχου που μας δίνουν τη δυνατότητα να σκεφτόμαστε, να επιλέγουμε και να παρακάμπτουμε τις αυτόματες αντιδράσεις.
Είναι αυτή η ξεχωριστή αρχιτεκτονική του εγκεφάλου μας που μας επιτρέπει να σηκωνόμαστε πάνω από τις παρορμήσεις της επιθυμίας και να επιλέγουμε συνειδητά την αγνότητα, η οποία μας ανοίγει την πόρτα σε έναν ολόκληρο νέο κόσμο.
Μία Απάντηση
Γιώργο μουυ, το άρθρο σου είναι πραγματικά εξαιρετικό κι ξέρεις ότι είμαι ΔΥΣΚΟΛΟΣ ΚΡΙΤΗΣ.
Καταφέρνεις να μιλήσεις με επιστημονική ακρίβεια και ταυτόχρονα με καθαρή, ανθρώπινη γλώσσα που δεν κουράζει. Χωρίς υπερβολές και χωρίς διδακτισμό, παρουσιάζεις τον ανθρώπινο εγκέφαλο σαν έναν ζωντανό οργανισμό που ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΠΑΛΕΥΕΙ, ΕΠΙΛΕΓΕΙ.
Και κάνεις τον αναγνώστη να νιώθει ότι καταλαβαίνει τον εαυτό του καλύτερα.
Ιδιαίτερα δυνατό σημείο είναι το πώς αναδεικνύεις την ελευθερία του ανθρώπου όχι ως μια αφηρημένη έννοια, αλλά ως νευροβιολογική πραγματικότητα…δηλαδή, ένας διάλογος ανάμεσα σε παρορμήσεις και συνειδητές επιλογές.
Με απλά λόγια, το άρθρο σου θα βοηθήσει πολύ κόσμο να δει τον εσωτερικό του κόσμο με μεγαλύτερη καθαρότητα και σεβασμό, ανεξάρτητα από την πίστη που έχει ο καθένας.