Ομοφυλοφιλία και Ανατροφή

Αυτό το άρθρο είναι το δεύτερο μέρος της σειράς Γονίδια ή Ανατροφή;

Γονίδια ή ανατροφή; Είδαμε στο προηγούμενο άρθρο τα πιο επίκαιρα στοιχεία για τη γενετική και τη βιολογική προέλευση της ομοφυλοφιλίας. Σύμφωνα με τα ασφαλέστερα δεδομένα, η ομοφυλοφιλία έχει μια κληρονομικότητα της τάξης του 39% στους άντρες και του 19% στις γυναίκες, ενώ 61% και 81% αντίστοιχα σχετίζεται με περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Η επίδραση του περιβάλλοντος λοιπόν είναι αδιαμφισβήτητη! 1Långström, N., Rahman, Q., Carlström, E., & Lichtenstein, P. (2010). Genetic and environmental effects on same-sex sexual behavior: A population study of twins in Sweden. Archivesofsexualbehavior39, 75-80. Τα γονίδια δεν ενεργούν από μόνα τους. Χρειάζονται το κατάλληλο περιβάλλον για να εκφραστούν.

Με τη λέξη «περιβάλλον», εννοούμε τον εξωτερικό κόσμο όπου ζούμε, αλλά και τον εσωτερικό βιοχημικό μας κόσμο 2Simons, R. L., Beach, S. R., & Barr, A. B. (2012). Differential susceptibility to context: A promising model of the interplay of genes and the social environment. Biosociology and Neurosociology29, 139-163. Για το εσωτερικό περιβάλλον μιλήσαμε στο προηγούμενο άρθρο.

Ποιο όμως είναι το εξωτερικό, κοινωνικό περιβάλλον και πώς μπορεί να μας επηρεάσει προς την ομοφυλοφιλία; Τι ρόλο παίζει η ανατροφή μας στην εμφάνιση των ομόφυλων έλξεων;

Θα παρουσιάσουμε τις απαντήσεις με βάση την επιστημονική βιβλιογραφία. Αλλά πρώτα ας δούμε πώς αναπτύσσεται ο σεξουαλικός προσανατολισμός.

1      Σε ποια ηλικία εκδηλώνεται η ομοφυλοφιλία;

Η ομοφυλοφιλία εκδηλώνεται, όπως ακριβώς και η ετεροφυλοφιλία, στην εφηβεία. Σε μικρότερες ηλικίες δεν υπάρχουν εκδηλώσεις του σεξουαλικού προσανατολισμού.

  1. Πρώτο αναπτυξιακό ορόσημο της ομοφυλοφιλίας είναι η αντίληψη των ομόφυλων έλξεων. Σε τι ηλικία αισθάνονται τα παιδιά για πρώτη φορά έλξη προς το ίδιο φύλο; Κατά μέσο όρο στα 12 έτη.
  2. Μετά την πρώτη έλξη ακολουθεί μία περίοδος που αρχικά το παιδί δεν καταλαβαίνει τι του συμβαίνει, μέχρι που αρχίζει να προβληματίζεται για τον σεξουαλικό του προσανατολισμό. Περίπου στα 15 έτη, θα υιοθετήσει κάποια σεξουαλική ταυτότητα (ομοφυλόφιλος/η, αμφιφυλόφιλος/η).
  3. Κατά μέσο όρο στα 17 έτη, το παιδί μπορεί να επιδιώξει σεξουαλική επαφή με το ίδιο φύλο.
  4. Θα αποκαλύψει τον σεξουαλικό του προσανατολισμό, κάνοντας coming out, περίπου στα 17 έτη και κάτι.
  5. Τέλος, κατά μέσο όρο στα 18, το ομοφυλόφιλο παιδί θα τα φτιάξει, θα κάνει σχέση με άτομο του ίδιου φύλου.

Adobe Stock / cherryandbees

Όλα τα παραπάνω ορόσημα τα κορίτσια τα φτάνουν συνήθως σε μεγαλύτερη ηλικία από τα αγόρια (1-2 χρόνια). Το ίδιο ισχύει και για τους αμφιφυλόφιλους. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι κάθε νέα γενιά περνάει τα παραπάνω στάδια όλο και σε μικρότερη ηλικία, κάτι που ίσως υποκρύπτει σημαντικές κοινωνικές επιδράσεις 3Hall, W. J., Dawes, H. C., & Plocek, N. (2021). Sexual orientation identity development milestones among lesbian, gay, bisexual, and queer people: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in psychology12, 753954.

Με βάση τα παραπάνω, μπορούμε να πούμε ότι η ομοφυλοφιλία είναι ένα φαινόμενο που εκδηλώνεται για πρώτη φορά στην εφηβεία, κατά μέσο όρο στα 12 χρόνια. Κατά πόσο όμως η ανάπτυξη του ομοφυλοφιλικού προσανατολισμού επηρεάζεται από την ανατροφή μας; Υπάρχουν βιώματα στην παιδική μας ηλικία που σχετίζονται με την εμφάνιση των ομόφυλων έλξεων αργότερα;

2      Ελλιπής συμμόρφωση με το φύλο στην παιδική ηλικία

Ίσως η συχνότερη παιδική συμπεριφορά που σχετίζεται με την ομοφυλοφιλία στην ενήλικη ζωή είναι η ελλιπής συμμόρφωση με το φύλο, δηλαδή η έλλειψη ενδιαφέροντος για δραστηριότητες και χαρακτηριστικά που είναι τυπικά για το φύλο του παιδιού. Αυτή η συσχέτιση έχει επιβεβαιωθεί επανειλημμένα από πολλές έρευνες.

Adobe Stock / vejaa

Τα αγόρια που εμφανίζουν ελλιπή συμμόρφωση μπορεί να μην αγαπούν τα ανταγωνιστικά αθλήματα και το έντονο παιχνίδι, να προτιμούν να παίζουν με τα κορίτσια, να εμφανίζουν έντονο άγχος αποχωρισμού, να παίζουν με κούκλες, να ντύνονται με κοριτσίστικα ρούχα ή να θέλουν να έχουν μακριά μαλλιά 4Bailey, J. M., Vasey, P. L., Diamond, L. M., Breedlove, S. M., Vilain, E., & Epprecht, M. (2016). Sexual orientation, controversy, and science. Psychological science in the public interest17(2), 45-101.

Επίσης, μπορεί να αποφεύγουν τους καβγάδες και να είναι λιγότερο αθλητικά. Πιθανότατα, προτιμούν το κολύμπι και το βόλεϊ παρά το ποδόσφαιρο 5Cardoso, F. L. (2009). Recalled sex-typed behavior in childhood and sports’ preferences in adulthood of heterosexual, bisexual, and homosexual men from Brazil, Turkey, and Thailand. Archives of Sexual Behavior38, 726-736. Προσέχουν να μη χτυπήσουν και δεν τολμούν όσο τα υπόλοιπα 6van den Aardweg, G. J. (2011). On the psychogenesis of homosexuality. The Linacre Quarterly78(3), 330-354.

Από την άλλη, τα κορίτσια με ελλιπή συμμόρφωση μπορεί να δείχνουν ενδιαφέρον για τα ανταγωνιστικά αθλήματα και το έντονο παιχνίδι, να αδιαφορούν για τα συνηθισμένα γυναικεία παιχνίδια, όπως οι κούκλες και το μακιγιάζ, να παίζουν με τα αγόρια ή να ντύνονται αγορίστικα 7Bailey, J. M., Vasey, P. L., Diamond, L. M., Breedlove, S. M., Vilain, E., & Epprecht, M. (2016). Sexual orientation, controversy, and science. Psychological science in the public interest17(2), 45-101.

Επίσης, μπορεί να μη νιώθουν αυτοπεποίθηση για τη θηλυκότητά τους 8van den Aardweg, G. J. (2011). On the psychogenesis of homosexuality. The Linacre Quarterly78(3), 330-354.

Η ελλιπής συμμόρφωση εμφανίζεται συνήθως από την προσχολική ηλικία και εκδηλώνεται ως ένα σύνολο συμπεριφορών και όχι ως ένα μεμονωμένο περιστατικό 9Bailey, J. M., Vasey, P. L., Diamond, L. M., Breedlove, S. M., Vilain, E., & Epprecht, M. (2016). Sexual orientation, controversy, and science. Psychological science in the public interest17(2), 45-101.

2.1     Τι σχέση έχει με την ομοφυλοφιλία;

Σύμφωνα με μία ανασκόπηση, το 89% των ομοφυλόφιλων αντρών ανέφεραν λιγότερη συμμόρφωση με το φύλο στην παιδική ηλικία από ό,τι οι ετεροφυλόφιλοι, ενώ το 2% των ετεροφυλόφιλων ανέφερε λιγότερη παιδική συμμόρφωση από ό,τι οι ομοφυλόφιλοι. Στις γυναίκες, τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 81% και 12% 10Bailey, J. M., Vasey, P. L., Diamond, L. M., Breedlove, S. M., Vilain, E., & Epprecht, M. (2016). Sexual orientation, controversy, and science. Psychological science in the public interest17(2), 45-101.

Adobe Stock / stivog

Όσο πιο έντονη είναι η έλλειψη συμμόρφωσης με τις δραστηριότητες του ίδιου φύλου, τόσο πιο πιθανό είναι το παιδί να εξελιχθεί σε ομοφυλόφιλο. Το 30% των έντονα μη συμμορφούμενων κοριτσιών και το 60% των έντονα μη συμμορφούμενων αγοριών θα αποκτήσουν ομόφυλες έλξεις στην εφηβεία τους 11Li, G., Kung, K. T., & Hines, M. (2017). Childhood gender-typed behavior and adolescent sexual orientation: A longitudinal population-based study. Developmental psychology53(4), 764.

Μάλιστα, η ατυπικότητα ως προς το φύλο οδηγεί τα αγόρια να αντιληφθούν τις ομόφυλες έλξεις σε μικρότερη ηλικία 12Rendina, H. J., Carter, J. A., Wahl, L., Millar, B. M., & Parsons, J. T. (2019). Trajectories of sexual identity development and psychological well-being for highly sexually active gay and bisexual men: A latent growth curve analysis. Psychology of sexual orientation and gender diversity6(1), 64 και αυξάνει τις πιθανότητες να καταλήξουν σε ομοφυλοφιλική ταυτότητα 13Jannini, E. A., Blanchard, R., Camperio-Ciani, A., & Bancroft, J. (2010). Male homosexuality: Nature or culture?. The journal of sexual medicine7(10), 3245-3253.

Αντίθετα, οι αμφιφυλόφιλοι σαν παιδιά μοιάζουν περισσότερο με τους ετεροφυλόφιλους 14Cardoso, F. L. (2009). Recalled sex-typed behavior in childhood and sports’ preferences in adulthood of heterosexual, bisexual, and homosexual men from Brazil, Turkey, and Thailand. Archives of Sexual Behavior38, 726-736.

Ποσοστά αντρών ανά σεξουαλικό προσανατολισμό, που κατά την παιδική τους ηλικία έπαιζαν ποδόσφαιρο (Cardoso, 2009)

Να σημειώσουμε ότι συχνά τα παιδιά που εμφανίζουν ελλιπή συμμόρφωση δεν παρουσιάζουν χαρακτηριστικά του άλλου φύλου, αλλά αποφεύγουν τα χαρακτηριστικά που είναι τυπικά για το δικό τους φύλο. Συνήθως, νιώθουν παρείσακτοι στην ομάδα των ομόφυλων συνομηλίκων τους και έχουν λίγους φίλους. Η εμπειρία του να μην ανήκεις στον κόσμο των αγοριών ή των κοριτσιών είναι τραυματική και μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα κατωτερότητας, μοναξιάς και θλίψης. Συχνά, αυτό το αίσθημα κατωτερότητας οδηγεί σε απόρριψη από τα άλλα παιδιά, εκφοβισμό και πειράγματα.

Εκτός από τις δυσκολίες με τους συνομηλίκους, το παιδί μπορεί να έχει δυσκολία και στη σχέση με τους γονείς του, ιδίως με τον γονέα του ίδιου φύλου 15van den Aardweg, G. J. (2011). On the psychogenesis of homosexuality. The Linacre Quarterly78(3), 330-354.

Η ελλιπής συμμόρφωση προς το φύλο μπορεί να εμφανιστεί ήδη από τη νηπιακή ηλικία. Σε μια πρόσφατη έρευνα βρέθηκε ότι αγόρια και κορίτσια με ελλιπή συμμόρφωση στα 2,5 έτη ήταν πιθανότερο να εμφανίσουν ομόφυλες έλξεις στην εφηβεία τους. Ακόμη πιο σημαντικές ήταν οι μεταβολές συμμόρφωσης μέχρι τα 5 έτη: τα παιδιά που εμφάνισαν περισσότερα ατυπικά χαρακτηριστικά ή που υιοθέτησαν συμπεριφορές του φύλου τους σε μικρότερο βαθμό από τα άλλα, ήταν πιθανότερο να εμφανίσουν ομόφυλες έλξεις 16Xu, Y., Norton, S., & Rahman, Q. (2021). Childhood gender nonconformity and the stability of self-reported sexual orientation from adolescence to young adulthood in a birth cohort. Developmental psychology57(4), 557.

Ανεπίσημη μετάφραση του Ευρετηρίου Προσχολικών Δραστηριοτήτων (PSAI) που χρησιμοποιείται ως εργαλείο μέτρησης της συμμόρφωσης με το φύλο στην προσχολική ηλικία 17Golombok, S., & Rust, J. (1993). The measurement of gender role behaviour in pre‐school children: A research note. Journal of Child Psychology and Psychiatry34(5), 805-811

2.2     Μια εξήγηση: Το εξωτικό γίνεται ερωτικό

Μετά από όλα αυτά τα ευρήματα, προκύπτει το ερώτημα: Οδηγεί η ελλιπής συμμόρφωση του παιδιού με το φύλο στην ομοφυλοφιλία; Ο κοινωνικός ψυχολόγος Daryl Bem και η θεωρία του «Το εξωτικό γίνεται ερωτικό» υποστηρίζουν πως ναι.

Σύμφωνα με αυτή, οι βιολογικές μεταβλητές όπως τα γονίδια και οι προγεννητικές ορμόνες δεν κωδικοποιούν τον ίδιο τον σεξουαλικό προσανατολισμό, αλλά την παιδική ιδιοσυγκρασία, δηλαδή την επιθετικότητα και τη ζωντάνια.

Η ιδιοσυγκρασία προδιαθέτει το παιδί να απολαμβάνει ορισμένες δραστηριότητες περισσότερο από άλλες. Προτιμά να παίζει με όσους προτιμούν τα ίδια παιχνίδια και, όταν οι δικές του προτιμήσεις δεν είναι τυπικές, θα κάνει παρέα με παιδιά του άλλου φύλου. Έτσι, τα παιδιά με ελλιπή συμμόρφωση καταλήγουν να νιώθουν διαφορετικά από το φύλο τους.

Στην εφηβεία, αυτά τα συναισθήματα διαφορετικότητας μετασχηματίζονται σε ερωτική έλξη.

Ενδεχομένως, κάποια παιδιά αισθάνονται διαφορετικά για άλλους λόγους, όπως μια σωματική αναπηρία, μια ασθένεια ή μια έλλειψη επικοινωνίας με συνομηλίκους του ίδιου φύλου 18Bem, D. J. (2000). Exotic becomes erotic: Interpreting the biological correlates of sexual orientation. Archives of Sexual Behavior29, 531-548.

Για να επαληθεύσει τη θεωρία του, ο Bem ανέλυσε ένα μεγάλο δείγμα διδύμων και διαπίστωσε ότι η ελλιπής συμμόρφωση προς το φύλο είναι όντως ένα ενδιάμεσο βήμα στην αναπτυξιακή πορεία προς την ομοφυλοφιλία, σε βαθμό που εξαφανίζεται κάθε άμεση σχέση μεταξύ γονιδίων και προσανατολισμού 19Bem, D. J. (2008). Is there a causal link between childhood gender nonconformity and adult homosexuality?. Journal of Gay & Lesbian Mental Health12(1-2), 61-79.

3      Αντίξοες συνθήκες στην παιδική ηλικία

Είδαμε ότι η ελλιπής συμμόρφωση με το φύλο δημιουργεί αντιξοότητες για το παιδί. Ωστόσο, ομοφυλόφιλοι και αμφιφυλόφιλοι αναφέρουν πολύ συχνά και άλλες αντιξοότητες στην παιδική ηλικία.

3.1     Τι σχέση έχουν με την ομοφυλοφιλία;

Κι όμως! Μια σειρά από πρώιμες αντιξοότητες έχει βρεθεί ότι σχετίζονται με την εμφάνιση ομόφυλων έλξεων στην εφηβεία:

Ειδικότερα στα αγόρια, παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα μετέπειτα ομοφυλοφιλίας είναι:

Στα κορίτσια, πέρα από τα παραπάνω, αναφέρονται:

Οι οικογενειακές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας σχετίζονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό στην ενήλικη ζωή και αυτό το επιβεβαιώνουν μεγάλες έρευνες 57Frisch, M., & Hviid, A. (2006). Childhood family correlates of heterosexual and homosexual marriages: A national cohort study of two million Danes. Archives of Sexual Behavior35, 533-547.

Adobe Stock / Shutter2U

Για τα αγόρια, η ύπαρξη μιας αδύναμης πατρικής φιγούρας ή ενός ψυχρού και αδιάφορου πατέρα και η απόρριψη του πατέρα από τον γιο φαίνεται να σχετίζονται με την εμφάνιση ομόφυλων έλξεων στην εφηβεία 58Monachello, R. J. (2006). The father son relationship in homosexual identity development: A phenomenological study. Το ίδιο ισχύει και όταν η μητέρα είναι απαιτητική, απορριπτική ή λιγότερο τρυφερή 59Dickson, G. L., Byrd, A. D., Howes, R., & Drake, H. (2006). An Empirical Study of the Mother-Son Dyad in Relation to the Development of Adult Male Homosexuality. Issues in Religion and Psychotherapy30(1), 6, όταν οι γονείς καβγαδίζουν μπροστά στο παιδί και η μητέρα παίρνει το μέρος του παιδιού, ή όταν αυτή πιστεύει ότι το σεξ είναι κάτι βρώμικο.

Για τα κορίτσια, λειτουργούν παρόμοια οι καβγάδες των γονέων, η παρακολούθηση σεξουαλικών περιπτύξεων των γονέων και η έλλειψη στοργής ή επαφής με τη μητέρα 60Beard, K. W., Stroebel, S. S., O’Keefe, S. L., Harper-Dorton, K. V., Griffee, K., Young, D. H., … & Campbell, N. M. (2015). Childhood and adolescent sexual behaviors predict adult sexual orientations. Cogent Psychology2(1), 1067568.

Φυσικά, παρόμοιες αρνητικές εμπειρίες βιώνουν πολλά παιδιά που καταλήγουν ετεροφυλόφιλα, αλλά οι αντίξοες παιδικές εμπειρίες τείνουν να έχουν μεγαλύτερη ένταση και συχνότητα στα παιδιά που θα αναπτύξουν έλξη προς το ίδιο φύλο 61Andersen, J. P., & Blosnich, J. (2013). Disparities in adverse childhood experiences among sexual minority and heterosexual adults: Results from a multi-state probability-based sample. PloS one8(1), e54691 62Merrick, M. T., Ford, D. C., Ports, K. A., & Guinn, A. S. (2018). Prevalence of adverse childhood experiences from the 2011-2014 behavioral risk factor surveillance system in 23 states. JAMA pediatrics172(11), 1038-1044.

Αντίξοες παιδικές εμπειρίες ανά σεξουαλικό προσανατολισμό (Andersen & Blosnich, 2013)

Συμπεραίνουμε ότι οι εμπειρίες αυτές είναι σημαντικές για την ανάπτυξη του σεξουαλικού προσανατολισμού και ιδίως οι αντιξοότητες κατά τα πρώτα 5 χρόνια της ζωής 63Xu, Y., & Rahman, Q. (2022). Sexual orientation disparities in the developmental trajectories of emotional and behavioral difficulties from childhood to early adolescence. Journal of Child Psychology and Psychiatry63(12), 1505-1512.

3.2     Η σεξουαλική κακοποίηση

Μια από τις μεγαλύτερες αντιξοότητες που μπορεί να υποστεί ένα παιδί είναι δυστυχώς η σεξουαλική κακοποίηση.

Adobe Stock / makieni

Η σεξουαλική κακοποίηση στην παιδική ηλικία είναι ανησυχητικά συχνή για ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους 64McCabe, S. E., Hughes, T. L., Beal, S., Evans-Polce, R. J., Kcomt, L., Engstrom, C., … & Boyd, C. J. (2022). Sexual orientation differences in childhood sexual abuse, suicide attempts, and DSM-5 alcohol, tobacco, other drug use, and mental health disorders in the US. Child abuse & neglect123, 105377.

Μια μεγάλη έρευνα διαπίστωσε ότι οι ομοφυλόφιλοι και αμφιφυλόφιλοι άντρες είχαν 390% περισσότερες πιθανότητες να έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση! Οι γυναίκες είχαν αντίστοιχα 50% περισσότερες πιθανότητες 65Friedman, M. S., Marshal, M. P., Guadamuz, T. E., Wei, C., Wong, C. F., Saewyc, E. M., & Stall, R. (2011). A meta-analysis of disparities in childhood sexual abuse, parental physical abuse, and peer victimization among sexual minority and sexual nonminority individuals. American journal of public health101(8), 1481-1494.

Παιδική σεξουαλική κακοποίηση ανά σεξουαλικό προσανατολισμό (Friedman et al., 2011)

Υπάρχουν διάφορες ερμηνείες για αυτά τα αποτελέσματα. Η σεξουαλική κακοποίηση από άντρες μπορεί να προκαλεί στα αγόρια την εντύπωση ότι είναι ομοφυλόφιλα 66Roberts, A. L., Glymour, M. M., & Koenen, K. C. (2013). Does maltreatment in childhood affect sexual orientation in adulthood?. Archives of sexual behavior42, 161-171. Παρατηρείται ότι αγόρια και κορίτσια που έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση τείνουν να αναπτύσσουν έλξη προς το φύλο εκείνου που τα κακοποίησε. Έτσι η κακοποίηση αγοριών από άντρες σχετίζεται με έναν ομοφυλοφιλικό προσανατολισμό αργότερα και η κακοποίηση από γυναίκες με ετεροφυλοφιλικό. Αντίστοιχα παρατηρούμε και για τα κορίτσια 67Stroebel, S. S., O’Keefe, S. L., Griffee, K., Harper-Dorton, K. V., Beard, K. W., Young, D. H., … & Kuo, S. Y. (2018). Effects of the sex of the perpetrator on victims’ subsequent sexual behaviors and adulthood sexual orientations. Cogent Psychology5(1), 1564424, αν και για αυτά έχει προταθεί και το αντίθετο: ότι δηλαδή η κακοποίηση από άντρες μπορεί να τα κάνει να αποστραφούν τους άντρες 68Roberts, A. L., Glymour, M. M., & Koenen, K. C. (2013). Does maltreatment in childhood affect sexual orientation in adulthood?. Archives of sexual behavior42, 161-171.

3.3     Μια εξήγηση: Η θεωρία ιστορίας ζωής

Δυστυχώς, τα στοιχεία που είδαμε είναι αποστομωτικά! Οι ομοφυλόφιλοι υποφέρουμε από πολύ συχνές αντιξοότητες στην παιδική μας ηλικία. Όμως, οδηγούν οι αντιξοότητες στην ομοφυλοφιλία; Η εξελικτική θεωρία ιστορίας ζωής λέει ναι.

Adobe Stock / Neuroshock

Η Θεωρία Ιστορίας Ζωής εξηγεί τις διαφορές των ανθρώπων σε ορισμένες συμπεριφορές, όπως η σεξουαλικότητα.

Σύμφωνα με αυτή, οι πρώιμες συνθήκες του περιβάλλοντος δείχνουν στον οργανισμό τις καταστάσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Ανάλογα με τις συνθήκες, ο οργανισμός υιοθετεί μια γρήγορη στρατηγική ζωής ή μια αργή στρατηγική ζωής:

  • Η γρήγορη στρατηγική δίνει έμφαση στην πρώιμη σεξουαλική ωρίμανση, την αναζήτηση της σεξουαλικής συνεύρεσης, την ανάληψη κινδύνων και την ανεμπόδιστη σεξουαλική δραστηριότητα.
  • Η αργή στρατηγική δίνει προτεραιότητα στην αργή ωρίμανση, την αναβολή των ερωτικών σχέσεων, την πιο περιορισμένη σεξουαλική δραστηριότητα και τη μεγαλύτερη φροντίδα των γονέων για τα παιδιά τους.

Όταν το περιβάλλον προσφέρει ασφάλεια και φροντίδα, τότε ο οργανισμός επιλέγει μια αργή στρατηγική. Όταν όμως το περιβάλλον είναι σκληρό και απρόβλεπτο, τότε ο οργανισμός λαμβάνει το σήμα ότι η ζωή του μπορεί να μη διαρκέσει και πολύ και για αυτό επιλέγει μια γρήγορη στρατηγική ζωής 69Diamond, L. M., & Alley, J. (2019). Was It good for her? An alternative perspective on life history theory, female same-sex sexuality, and pleasure. Archives of sexual behavior48, 1315-1320.

Αυτό εξηγεί γιατί τα παιδιά που εκτίθενται σε αντιξοότητες στην παιδική τους ηλικία, όπως η παραμέληση, η απώλεια γονέων και η κακοποίηση, τείνουν να ωριμάζουν νωρίτερα σεξουαλικά, να κάνουν σεξ σε μικρότερη ηλικία και να κάνουν επικίνδυνες επιλογές.

Όντως, οι αντιξοότητες στην παιδική ηλικία συνδέονται με πρώιμη ήβη για τα κορίτσια και με σεξ σε μικρότερη ηλικία για τα αγόρια 70Xu, Y., Norton, S., & Rahman, Q. (2019). Early life conditions and adolescent sexual orientation: A prospective birth cohort study. Developmental Psychology55(6), 1226.

Τα τελευταία χρόνια, μια ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής τον Yin Xu πρότεινε ότι η αντρική ομοφυλοφιλία είναι αποτέλεσμα μιας γρήγορης στρατηγικής ζωής, κι αυτό εξηγεί τις αυξημένες αντιξοότητες στην παιδική ηλικία των ομοφυλόφιλων 71Xu, Y., Norton, S., & Rahman, Q. (2018). Early life conditions, reproductive and sexuality-related life history outcomes among human males: A systematic review and meta-analysis. Evolution and Human Behavior39(1), 40-51. Μια ανεξάρτητη ομάδα επιστημόνων υπό τον Severi Luoto πρότεινε την ίδια εξήγηση για τη ομοφυλοφιλία των γυναικών 72Luoto, S., Krams, I., & Rantala, M. J. (2019). A life history approach to the female sexual orientation spectrum: Evolution, development, causal mechanisms, and health. Archives of Sexual Behavior48, 1273-1308.

Οι στρατηγικές γρήγορης ζωής ωθούν το νου και την προσοχή των παιδιών να αναζητούν την άμεση ικανοποίηση, ακόμη και όταν διατρέχουν κίνδυνο, προκειμένου έτσι να ενισχύσουν τις πιθανότητες να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον όπου στερούνται προστασίας. Η αυξημένη ομοφυλοφιλική διάθεση μπορεί να είναι προϊόν των στρατηγικών αυτών 73Diamond, L. M. (2023). What Develops in the Biodevelopment of Sexual Orientation?. Archives of Sexual Behavior, 1-7.

4      Πρώιμη σεξουαλικοποίηση

Είδαμε ότι οι αντίξοες συνθήκες στην παιδική ηλικία μπορεί να οδηγήσουν σε πρώιμη εφηβεία. Αυτή φέρνει νωρίτερα το ερωτικό ξύπνημα, εξάπτει την περιέργεια και μπορεί να οδηγήσει σε πειραματισμούς. Οι πρώιμοι σεξουαλικοί πειραματισμοί διαμορφώνουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται η σεξουαλικότητά μας. Μπορεί όμως η ομοφυλοφιλία να είναι η συνέπεια αυτών των εμπειριών;

4.1     Τι σχέση έχει με την ομοφυλοφιλία;

Πράγματι, το ερωτικό ξύπνημα σε μικρότερη ηλικία αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης έλξης προς το ίδιο φύλο 74Jannini, E. A., Blanchard, R., Camperio-Ciani, A., & Bancroft, J. (2010). Male homosexuality: Nature or culture?. The journal of sexual medicine7(10), 3245-3253.

Οι πειραματισμοί των κοριτσιών στην παιδική ηλικία συνδέονται με την ομοφυλοφιλία στην ενήλικη ζωή 75Bickham, P. J., A, S. L., Baker, E., Berhie, G., Kommor, M. J., & Harper-Dorton, K. V. (2007). Correlates of early overt and covert sexual behaviors in heterosexual women. Archives of Sexual Behavior36, 724-740, Diamond, L. M., & Alley, J. (2019). Was It good for her? An alternative perspective on life history theory, female same-sex sexuality, and pleasure. Archives of sexual behavior48, 1315-1320. Επίσης, οι σεξουαλικοί πειραματισμοί μεταξύ αγοριών σε πρώιμη ηλικία σχετίζονται συχνά με την εμφάνιση ομόφυλων έλξεων.

Είδαμε προηγουμένως ότι η σεξουαλική κακοποίηση μπορεί να δημιουργήσει ομοφυλόφιλα συναισθήματα σε αγόρια και κορίτσια. Το εύρημα αυτό έχει επιβεβαιωθεί και για την αιμομιξία με αδέρφια του ίδιου φύλου στην παιδική ηλικία 76Beard, K. W., O’Keefe, S. L., Swindell, S., Stroebel, S. S., Griffee, K., Young, D. H., & Linz, T. D. (2013). Brother-brother incest: Data from an anonymous computerized survey. Sexual Addiction & Compulsivity20(3), 217-253 77Stroebel, S. S., O’Keefe, S. L., Griffee, K., Kuo, S. Y., Beard, K. W., & Kommor, M. J. (2013). Sister–sister incest: Data from an anonymous computerized survey. Journal of child sexual abuse22(6), 695-719.

Γενικότερα, η έναρξη της εφηβείας συνοδεύεται από την εμφάνιση έντονης σεξουαλικής ορμής. Τότε, τα παιδιά μπορεί να στραφούν σε συνομήλικους του ίδιου φύλου και να αρχίσουν να πειραματίζονται, αφού σε αυτή την ηλικία το άλλο φύλο σπάνια είναι διαθέσιμο 78Beard, K. W., Stroebel, S. S., O’Keefe, S. L., Harper-Dorton, K. V., Griffee, K., Young, D. H., … & Campbell, N. M. (2015). Childhood and adolescent sexual behaviors predict adult sexual orientations. Cogent Psychology2(1), 1067568.

Adobe Stock / Lightfield Studios

Πράγματι, οι σεξουαλικές μειονότητες τείνουν να κάνουν σεξ σε μικρότερη ηλικία συγκριτικά με τους ετεροφυλόφιλους 79Brown, M. J., Masho, S. W., Perera, R. A., Mezuk, B., & Cohen, S. A. (2015). Sex and sexual orientation disparities in adverse childhood experiences and early age at sexual debut in the United States: Results from a nationally representative sample. Child abuse & neglect46, 89-102.

Η διάθεση για ομοσεξουαλικούς πειραματισμούς μπορεί να ενθαρρύνεται από την προσωπικότητα. Οι ομοφυλόφιλοι εμφανίζουν μεγαλύτερη δεκτικότητα στην εμπειρία και λιγότερη ευσυνειδησία, κι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένες αναστολές 80Allen, M. S., & Robson, D. A. (2020). Personality and sexual orientation: New data and meta-analysis. The Journal of Sex Research57(8), 953-965.

Συχνά οι πειραματισμοί αποτελούν ένα τυχαίο γεγονός, που σχετίζεται μόνο με υψηλή περιέργεια για το σεξ, με την ύπαρξη ενός πρόθυμου φίλου, με επαρκή ιδιωτικότητα για να παρακαμφθούν τα κοινωνικά ταμπού και με τη δυνατότητα να περνούν αρκετό χρόνο μαζί μέχρι να συμβεί το γεγονός 81Bickham, P. J., O’Keefe, S. L., Baker, E., Berhie, G., Kommor, M. J., & Harper-Dorton, K. V. (2007). Correlates of early overt and covert sexual behaviors in heterosexual women. Archives of Sexual Behavior36, 724-740.

Άλλοι πάλι μπορεί να στραφούν στην ομοσεξουαλική συμπεριφορά επηρεασμένοι από προσωρινούς παράγοντες, όπως το παιχνίδι, η εξερεύνηση, η έλλειψη συντρόφων του άλλου φύλου, τα καψόνια, τα τελετουργικά μύησης, το μεθύσι, η σεξουαλική απογοήτευση, η πλήξη, η περιέργεια ή και το λάθος.

Συχνά οι πειραματισμοί παίρνουν τη μορφή μύησης από έναν φίλο που έχει εντονότερη λίμπιντο. Στις γυναίκες η διαδικασία μπορεί να ξεκινάει από μια πιο αρρενωπή κοπέλα, ενώ στους άντρες από έναν αμφιφυλόφιλο. Τα αγόρια με ελλιπή συμμόρφωση προς το φύλο είναι επίσης πιο πιθανό να θεωρηθούν από τους συνομηλίκους τους ως πιθανοί στόχοι για πειραματισμούς 82James, W. H. (2005). Biological and psychosocial determinants of male and female human sexual orientation. Journal of Biosocial Science, 37(5), 555.

4.2     Η σεξουαλική επιτρεπτικότητα

Οι σεξουαλικοί πειραματισμοί σε νεαρότερη ηλικία διευκολύνονται επίσης από την κοινωνική επιτρεπτικότητα.

Adobe Stock / mtrlin

Η έκθεση των νέων παιδιών στην πορνογραφία τις τελευταίες δεκαετίες 83Solano, I., Eaton, N. R., & O’Leary, K. D. (2020). Pornography consumption, modality and function in a large internet sample. The Journal of Sex Research57(1), 92-103 δεν είναι αθώα. Μέσω της πορνογραφίας οι ομοφυλόφιλοι έφηβοι ανακαλύπτουν τις προσδοκίες του περιβάλλοντος, διαμορφώνουν σεξουαλικά ενδιαφέροντα, διδάσκονται συμπεριφορές 84Nelson, K. M., Perry, N. S., & Carey, M. P. (2019). Sexually explicit media use among 14–17-year-old sexual minority males in the US. Archives of sexual behavior48, 2345-2355 και διαπραγματεύονται τη σεξουαλική τους ταυτότητα 85Arrington-Sanders, R., Harper, G. W., Morgan, A., Ogunbajo, A., Trent, M., & Fortenberry, J. D. (2015). The role of sexually explicit material in the sexual development of same-sex-attracted Black adolescent males. Archives of sexual behavior44, 597-608. Για αυτό, η έκθεση σε άσεμνο υλικό σε ηλικία προ των 14 ετών σχετίζεται με την ανάπτυξη ομόφυλων έλξεων στα κορίτσια. Ομοίως, η συχνότερη έκθεση σε άσεμνο υλικό σχετίζεται με την ανάπτυξη ομόφυλων έλξεων στα αγόρια 86Bőthe, B., Vaillancourt-Morel, M. P., Girouard, A., Štulhofer, A., Dion, J., & Bergeron, S. (2020). A large-scale comparison of Canadian sexual/gender minority and heterosexual, cisgender adolescents’ pornography use characteristics. The Journal of Sexual Medicine17(6), 1156-1167.

Επίσης, αξίζει να αναρωτηθούμε αν κατά τη διάρκεια της εφηβείας ένα πιο θετικό προς την ομοφυλοφιλία περιβάλλον οδηγεί περισσότερους νέους να αναπτύξουν ομόφυλες έλξεις. Αν ο σεξουαλικός προσανατολισμός οφείλεται μόνο σε προγεννητικές επιδράσεις και το κοινωνικό περιβάλλον δεν τον επηρεάζει καθόλου, τότε εύλογα ο αριθμός των ομοφυλόφιλων θα μένει σταθερός από γενιά σε γενιά. Όμως, σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της Gallup, μόνο το 3% της γενιάς Χ (έτη γέννησης 1965-1980) δηλώνουν μια μειονοτική σεξουαλική ταυτότητα, συγκριτικά με το 11% των millennials (1981-1996) και το 20% της γενιάς Z (1997-2012, μόνο ενήλικες) 87Jones, J. M. (2023). U.S. LGBT Identification Steady at 7.2%. Gallup News. Φαίνεται πως το κοινωνικό περιβάλλον κατά την κρίσιμη περίοδο ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης σχετίζεται όντως με την ομοφυλοφιλία, γιατί τα ποσοστά αυξάνονται από έρευνα σε έρευνα στις ηλικίες που μόλις ενηλικιώθηκαν αλλά παραμένουν σταθερά στις μεγαλύτερες 88Kaufmann, E. (2022). Born This Way? The Rise of LGBT as a Social and Political Identity. Center for the study of partisanship and ideology: CSPI report, (6). Πράγματι, τα στοιχεία δείχνουν ότι η αυξανόμενη κοινωνική αποδοχή σχετίζεται με τη μεγαλύτερη συχνότητά της ομοφυλοφιλίας τις τελευταίες δεκαετίες 89Li, G., & Leander, E. M. B. (2022). Sexuality development in childhood. In Gender and Sexuality Development: Contemporary Theory and Research (pp. 323-356). Cham: Springer International Publishing.

Ομοφυλόφιλοι και αμφιφυλόφιλοι ανά γενιά (Gallup, 2023)

Άλλωστε, και η ύπαρξη ομοφυλόφιλων προτύπων στην ευρύτερη οικογένεια φαίνεται να σχετίζεται με την εμφάνιση ομόφυλων έλξεων 90Schwartz, G., Kim, R. M., Kolundzija, A. B., Rieger, G., & Sanders, A. R. (2010). Biodemographic and physical correlates of sexual orientation in men. Archives of sexual behavior39, 93-109. Τέλος, η ανατροφή από ομόφυλα ζευγάρια αυξάνει την πιθανότητα τα παιδιά να αποκτήσουν ομόφυλες έλξεις 91Gartrell, N., Bos, H., & Koh, A. (2019). Sexual attraction, sexual identity, and same-sex sexual experiences of adult offspring in the US National Longitudinal Lesbian Family Study. Archives of sexual behavior48, 1495-1503 92Li, G., & Leander, E. M. B. (2022). Sexuality development in childhood. In Gender and Sexuality Development: Contemporary Theory and Research (pp. 323-356). Cham: Springer International Publishing.

Πώς εξηγούνται όμως όλες αυτές οι συσχετίσεις;

4.3     ­Μια εξήγηση: Ηδονή και εξαρτημένη μάθηση

Γνωρίζουμε ότι οι εμπειρίες διαμορφώνουν τη σεξουαλικότητα. Μπορούν όμως οι εφηβικοί πειραματισμοί να επηρεάσουν τον προσανατολισμό μας;

Ορισμένοι έχουν υποστηρίξει ότι η εξαρτημένη μάθηση μπορεί να είναι το κύριο μέσο με το οποίο εγκαθιδρύεται ο σεξουαλικός προσανατολισμός. Οι πειραματισμοί με άτομα του ίδιου φύλου προσφέρουν ηδονή και έτσι το πρόσωπο μαθαίνει να έλκεται σεξουαλικά από το ίδιο φύλο. Η θεωρία αυτή διατυπώθηκε από την Heather Hoffman 93Hoffmann, H. (2012). Considering the role of conditioning in sexual orientation. Archives of Sexual Behavior41, 63-71.

Οι αρχικές εμπειρίες δημιουργούν τις προϋποθέσεις για τις επόμενες, και οι πρώιμες σεξουαλικές εμπειρίες είναι πιο πιθανό να έχουν το πλεονέκτημα της πρώτης κίνησης στη διαμόρφωση της ερωτικής μας ανάπτυξης. Όσο νωρίτερα ξεκινά μια διαδικασία μάθησης κατά την ανάπτυξη, τόσο περισσότερο χρόνο έχει για να λειτουργήσει. Άλλωστε, οι πρώιμες εμπειρίες ωφελούνται από τη μεγαλύτερη πλαστικότητα των νεαρών εγκεφάλων.

Ο κύκλος ερεθίσματος-ηδονής είναι πιο ξεκάθαρος στα αγόρια, για αυτό η εξαρτημένη μάθηση πρέπει να λάβει χώρα κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου της ανάπτυξης του σεξουαλικού προσανατολισμού στην εφηβεία 94Safron, A., Klimaj, V., Petterson, L. J., & Vasey, P. L. (2022). Learned but Not Chosen: A Reward Competition Feedback Model for the Origins of Sexual Preferences and Orientations. In Gender and Sexuality Development: Contemporary Theory and Research (pp. 443-490). Cham: Springer International Publishing. Από την άλλη, πολλές ομοφυλόφιλες αναφέρουν ότι οι έλξεις τους ξεκίνησαν από μία και μόνη επαφή ενώ προηγουμένως απουσίαζαν 95Diamond, L. M. (2007). A dynamical systems approach to the development and expression of female same-sex sexuality. Perspectives on Psychological Science2(2), 142-161.

Όντως, φαίνεται ότι η εξαρτημένη μάθηση μέσω της ηδονής κατά την παιδική και εφηβική μας ηλικία επηρεάζει σημαντικά την κατασκευή και διατήρηση του ομοφυλοφιλικού προσανατολισμού 96Robinett, S. R. (2012). Covert behaviors occurring in childhood and adolescence: Predictors of adult sexual orientation and sexual identity.

5      Συμπεράσματα

Παρουσιάσαμε παραπάνω τους κοινωνικούς παράγοντες που συνδέονται με την ανάπτυξη της ομοφυλοφιλίας:

  1. Την έλλειψη συμμόρφωσης του παιδιού σε παιχνίδια, δραστηριότητες και χαρακτηριστικά που είναι τυπικά για το φύλο του.
  2. Τις αντίξοες συνθήκες κατά τη νηπιακή και παιδική ηλικία.
  3. Την πρώιμη σεξουαλική δραστηριοποίηση παιδιών και εφήβων και την αυξανόμενη επιτρεπτικότητα σε θέματα σεξ.

Είδαμε επίσης και τρεις από τις θεωρίες που προσπαθούν να εξηγήσουν τον κάθε παράγοντα και πώς σχετίζεται με την ομοφυλοφιλία:

  • Τη θεωρία ότι τα αγόρια και τα κορίτσια που δεν τους αρέσουν οι συνήθεις δραστηριότητες του φύλου τους (π.χ. παιχνίδια) μαθαίνουν να βλέπουν τα άλλα παιδιά του ίδιου φύλου ως κάτι διαφορετικό. Έτσι στην εφηβεία το σεξουαλικό τους ένστικτο αντί να στραφεί προς το άλλο φύλο στρέφεται προς το ίδιο, αφού αυτό θεωρεί πλέον διαφορετικό.
  • Τη θεωρία ιστορίας ζωής ότι οι παιδικές αντιξοότητες επιταχύνουν την σεξουαλική ανάπτυξη και οδηγούν στην εμφάνιση ομόφυλων έλξεων.
  • Τη θεωρία της εξαρτημένης μάθησης ότι οι νέοι μαθαίνουν να έλκονται από το ίδιο φύλο λόγω της ηδονής που αποκόμισαν από τους πρώτους πειραματισμούς σε μικρή ηλικία.

Adobe Stock / Friedbert

Η σχέση των τριών αυτών εμπειριών της παιδικής ηλικίας με την ανάπτυξη της ομοφυλοφιλίας στην εφηβεία είναι ισχυρή και αποδεδειγμένη.

Δυστυχώς όμως για όσους ζητάμε εύκολες απαντήσεις, μέσα στην πληθώρα των παραγόντων που αναφέραμε, είναι δύσκολο να ξεχωρίσουμε μόνο έναν που ευθύνεται για την ομοφυλοφιλία των περισσότερων ανθρώπων 97Whitehead, N. E. (2011). Neither genes nor choice: Same-sex attraction is mostly a unique reaction to environmental factors. Journal of Human Sexuality3, 81.. Το πιθανότερο είναι ότι η ομοφυλοφιλία είναι αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας παραγόντων και γεγονότων 98Diamond, L. M. (2007). A dynamical systems approach to the development and expression of female same-sex sexuality. Perspectives on Psychological Science, 2(2), 142-161.

Είδαμε στο προηγούμενο άρθρο ότι οι ομοζυγωτικοί δίδυμοι έχουν τα ίδια γονίδια, αλλά ο ομοφυλοφιλικός προσανατολισμός δεν είναι κοινός στο 80% των περιπτώσεων. Η μεγάλη αυτή απόκλιση οφείλεται σε διάφορα τυχαία γεγονότα που επηρέασαν μόνο τον ένα δίδυμο και όχι τον άλλο 99Plomin, R., DeFries, J. C., Knopik, V. S., & Neiderhiser, J. M. (2016). Top 10 replicated findings from behavioral genetics. Perspectives on psychological science11(1), 3-23.

Έτσι, κάθε ομοφυλόφιλος έχει ένα σχεδόν μοναδικό ιστορικό, αν και μπορούμε να εντοπίσουμε κάποια γενικά μοτίβα 100Whitehead, N. E. (2011). Neither genes nor choice: Same-sex attraction is mostly a unique reaction to environmental factors. Journal of Human Sexuality3, 81.

Οι βιολογικές επιρροές της ομοφυλοφιλίας είναι υπαρκτές και μπορεί σε κάποια άτομα να είναι και ισχυρές. Όμως, η αντίληψη ότι όλες οι επιρροές συμβαίνουν πριν από τη γέννηση είναι δύσκολο να συμβιβαστεί με τις έρευνες των τελευταίων δεκαετιών για την ανθρώπινη νευροπλαστικότητα. Η εντυπωσιακή και μακροπρόθεσμη ικανότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου για αναδιαμόρφωση με βάση τις εμπειρίες είναι ένα πλήγμα για όσους υποστήριζαν εμφατικά ότι «ομοφυλόφιλος γεννιέσαι».

Παρόλο που η διαμόρφωση της σεξουαλικότητας ξεκινά με κάποιες βαθιά προγεννητικές ρίζες, το περιβάλλον επηρεάζει το αποτέλεσμα 101Diamond, L. M. (2023). What Develops in the Biodevelopment of Sexual Orientation?. Archives of Sexual Behavior, 1-7.

Είναι κι αυτός ένας λόγος που τα τελευταία χρόνια οι σεξουαλικές μειονότητες υπερδιπλασιάζονται σε κάθε νέα γενιά. Οι σεξουαλικές μας επιθυμίες μπορεί να έχουν βιολογικό υπόβαθρο αλλά διαμορφώνονται από την κουλτούρα και την κοινωνικοποίησή μας, ακόμη και από το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε.

Μάλιστα, η γυναικεία σεξουαλικότητα επηρεάζεται περισσότερο από κοινωνικούς παράγοντες, συγκριτικά με την ανδρική 102Baumeister, R. F. (2000). Gender differences in erotic plasticity: the female sex drive as socially flexible and responsive. Psychological bulletin126(3), 347.

Η επιρροή των γονιδίων και άλλων προγεννητικών παραγόντων είναι λοιπόν σημαντική. Αλλά και η επιρροή των συνθηκών ανατροφής, της μάθησης και της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον είναι αναμφίβολη.

Στο ερώτημα “Ομοφυλοφιλία: Γονίδια ή ανατροφή;” η απάντηση που μπορούμε μέχρι στιγμής να δώσουμε είναι “μερικά γονίδια, πολύ περιβάλλον αλλά όχι κάτι πολύ συγκεκριμένο”. Για ακόμη μία φορά βλέπουμε ότι κάθε ομοφυλόφιλος είναι μοναδικός. Κι αυτό γιατί η ίδια τυχαία εμπειρία μπορεί να έχει διαφορετικά αποτελέσματα για κάθε άτομο 103Diamond, L. M. (2007). A dynamical systems approach to the development and expression of female same-sex sexuality. Perspectives on Psychological Science2(2), 142-161.

Πολλά αγόρια και κορίτσια έχουν ελλιπή συμμόρφωση με το φύλο, βιώνουν αντίξοες συνθήκες ή ακόμη και κακοποίηση, αλλά καταλήγουν ετεροφυλόφιλα. Τι σημαίνει αυτό;

Είμαστε έρμαια της τύχης μας; Σ’ αυτή τη συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ άγνωστων γονιδίων και ασαφούς περιβάλλοντος, είμαστε απλοί παρατηρητές της ζωής μας; Οι απαντήσεις στο 3ο και τελευταίο μέρος της σειράς, με τίτλο «Ομοφυλοφιλία και Ελεύθερη Βούληση».

Παραπομπές

2 Απαντήσεις

  1. Καταπληκτικο κειμενο, μου εδωσε απαντησεις αν κ δοξα τω θεω δεν υποφερω απο ομοφυλοφιλια αλλα υποφερω γενικα με τις σχεσεις των ανθρώπων κ την διαπροσωπικη επαφη διχως να ανηκω σε κατηγορα ανθρωπων που εχουν δυσκολιες στην επικοινωνια βαση βιολογιας…

  2. Θεωρώ ότι η ομοφυλοφιλία είναι αρρώστια δημιουργεί μια σειρά από προβλήματα που καταστρέφουν την ψυχική υγεία και κατά συνέπεια το κοινωνικό περιβάλλον οτιδήποτε έξω από την φύση δεν μπορεί παρά μόνον ανωμαλίες να φερει

Αφήστε ένα σχόλιο

To email σας μένει μυστικό. *

Τελευταία

Ένας Κύπριος φοιτητής μιλά για την ομοφυλοφιλία (Συνέντευξη)

Ένας Κύπριος φοιτητής μιλά για την ομοφυλοφιλία (Συνέντευξη)

Ποτέ δεν έδωσα υπερβολική προσοχή και αυτό νομίζω είναι σημαντικό. Να μη μας καταπιεί αυτό το πάθος. Να το αντιμετωπίσουμε, δίνοντας σημασία στα τόσα άλλα που είναι πολύ πιο σημαντικά και που μας χαρακτηρίζουν πολύ περισσότερο…

1 Απριλίου 2024
Γιατί κάνουμε σεξ (και σαρκικές αμαρτίες);

Γιατί κάνουμε σεξ (και σαρκικές αμαρτίες);

Ποια είναι τα 13 κίνητρα του σεξ και πώς θα βρούμε την αληθινή αγάπη;

12 Μαρτίου 2024
Ισότητα στο γάμο, Ισότητα στον αγώνα

Ισότητα στο γάμο, Ισότητα στον αγώνα

Όταν παντρεύτηκε ο κολλητός μου, το πανηγυρίσαμε. Ήμασταν ενθουσιασμένοι που έπαιρνε μια τόσο καλή κοπέλα

16 Φεβρουαρίου 2024
Είμαι ομοφυλόφιλος και Χριστιανός γιατί…

Είμαι ομοφυλόφιλος και Χριστιανός γιατί…

Παραμονές της ψήφισης του νομοσχεδίου για τον γάμο και την τεκνοθεσία των ομόφυλων ζευγαριών, σε

7 Φεβρουαρίου 2024